......

Tìm hiểu về ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến ALK

Bài viết được tham vấn chuyên môn cùng Bác sĩ chuyên khoa I Tô Kim Sang - Bác sĩ Nội Ung bướu - Trung tâm Ung bướu - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park.

Xét nghiệm đột biến gen đã mở ra cơ hội điều trị lớn cho người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ. Tỷ lệ đột biến ALK trong ung thư phổi không tế bào nhỏ chỉ chiếm khoảng 2-7%. Tuy nhiên nếu người bệnh mang đột biến gen này và sử dụng liệu pháp nhắm trúng đích tương ứng thì hiệu quả điều trị sẽ được cải thiện đáng kể và họ có thể sẽ đạt tiên lượng sống còn tốt hơn.

1. Ung thư phổi không tế bào nhỏ là gì?

Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư thường gặp nhất và là bệnh ung thư gây chết nhiều nhất trên thế giới. Diễn tiến âm thầm là đặc điểm của loại bệnh này. Tại thời điểm chẩn đoán, đã có hơn 50% trường hợp bệnh đã ở giai đoạn di căn và tiên lượng khả năng sống được 5 năm của bệnh giai đoạn này rất thấp, chỉ khoảng 6%.

Dựa vào đặc điểm mô bệnh học, ung thư phổi được chia làm hai loại chính là: ung thư phổi không tế bào nhỏ và ung thư phổi tế bào nhỏ, trong đó ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm tỷ lệ ưu thế, hơn 80%. Các hình thái mô bệnh học chính của ung thư phổi không tế bào nhỏ bao gồm: ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào gai, ung thư biểu mô tế bào tuyến-gai và ung thư biểu mô tế bào lớn.

Với sự phát triển của y học, chất lượng điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ không ngừng được cải thiện với các phương pháp điều trị: phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích và liệu pháp miễn dịch...

2. Xét nghiệm đột biến gen ALK trong ung thư phổi không tế bào nhỏ là gì?

Đối với người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ, bên cạnh việc sinh thiết khối u để chẩn đoán xác định đặc điểm mô bệnh học, cần làm thêm các xét nghiệm đột biến gen (phổ biến nhất hiện nay là EGFR, ALK,...) giúp định hướng cho việc điều trị.

Đột biến tái tổ hợp gen ALK (Anaplastic Lymphoma Kinase) và một số gen khác mà phổ biến nhất là EML4 (gọi là EML4-ALK) chiếm khoảng 2-7% ung thư phổi không tế bào nhỏ. Nó thường xuất hiện ở những người bệnh có độ tuổi trẻ hơn (trường hợp trẻ nhất được ghi nhận là 29 tuổi, tuổi trung bình là 52), không hoặc ít hút thuốc lá, loại mô học là ung thư biểu mô tuyến và không liên quan đến giới tính. Cho đến nay, đã có 21 biến thể của tái tổ hợp gen EML4-ALK được công bố và chúng có độ nhạy khác nhau đối với các thuốc nhắm trúng đích ALK. Hai loại biến thể phổ biến nhất là biến thể 1 (E13-A20) và biến thể 3 (E6a/b-A20).

3. Xét nghiệm đột biến ALK được thực hiện như thế nào?

Xét nghiệm tìm đột biến ALK nên được thực hiện ở tất cả người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ, dù là trường hợp mới được chẩn đoán hay tiến triển, tái phát, di căn, bất kể tiền sử có hút thuốc lá hay không.

Sự tái tổ hợp gen ALK có thể được phát hiện trong mẫu bệnh phẩm u phổi hoặc trong huyết tương bằng các kỹ thuật sau đây:

  • Lai huỳnh quang tại chỗ (FISH): FISH là xét nghiệm lâm sàng đầu tiên được sử dụng rộng rãi để phát hiện sự tái sắp xếp ALK trong ung thư phổi không tế bào nhỏ.
  • Hóa mô miễn dịch (IHC): Nhuộm hóa mô miễn dịch là một phương pháp thích hợp để sàng lọc và xác định sự hiện diện đột biến ALK. Xét nghiệm Ventana ALK (D5F3) CDx đã được FDA chấp thuận sử dụng tại Hoa Kỳ.
  • Giải trình tự gen thế hệ mới (NGS): Các xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới ngày càng được ưa chuộng, vì chúng có thể đánh giá đồng thời nhiều loại đột biến gen khác nhau.
  • Xét nghiệm chuỗi polymerase phiên mã ngược thời gian thực (RT-PCR): Kỹ thuật này có thể phát hiện các đột biến gen ALK trong ung thư phổi không tế bào nhỏ cũng như các đột biến khác như: EGFR, BRAF...

4. Điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến ALK

Các trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến gen, đặc biệt ở giai đoạn tái phát, di căn nên được điều trị với thuốc nhắm trúng đích tương ứng vì chúng có khả năng ức chế hoạt động của những đột biến gen này, ngăn không cho tế bào ung thư phát triển, thúc đẩy quá trình chết tự nhiên của tế bào. Thuốc điều trị nhắm trúng đích đột biến gen ALK (hay thuốc ức chế ALK-TKI) hiện có 3 thế hệ:

  • Thế hệ thứ nhất: Crizotinib
  • Thế hệ thứ hai: Ceritinib, Alectinib, Brigatinib
  • Thế hệ thứ ba: Lorlatinib

Tại Việt Nam, Bộ Y Tế cũng đã cập nhật các tiến bộ và đưa ra hướng dẫn về việc điều trị bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến ALK với Crizotinib, Ceritinib, Alectinib.

Tùy vào đặc điểm lan tràn bệnh, loại biển thể của đột biến gen, tính sẵn có và giá thành của mỗi thuốc mà cân nhắc lựa chọn phù hợp cho người bệnh. Nhìn chung, các thuốc thế hệ sau hoạt động mạnh hơn, độ phủ cao hơn và thâm nhập vào hệ thần kinh trung ương tốt hơn so với thế hệ trước. Do vậy, các thuốc ALK-TKI thế hệ thứ 2 và 3 nên được ưu tiên sử dụng.

Đối với ALK-TKI thế hệ thứ 2, nổi trội nhất là Alectinib được chứng minh là có hiệu quả đáng kể, kéo dài thời gian bệnh không tiến triển lên đến 34,8 tháng, cao hơn hẳn so với Crizotinib (gấp 3 lần). Hơn nữa, mức độ an toàn của ALK-TKI thế hệ 2 rất cao và tỷ lệ các tác dụng phụ nghiêm trọng vẫn thấp ngay cả sau khi sử dụng lâu dài.

Kháng thuốc sau một thời gian điều trị là điều không thể tránh khỏi. Các đột biến kháng thuốc dường như xuất hiện nhiều hơn sau khi điều trị với thuốc ALK-TKI thế hệ 2. Tuy nhiên, với ALK-TKI thế hệ 3 – Lorlatinib, đặc biệt dành cho các dòng đột biến kháng thuốc thế hệ 2 đã được chứng minh đạt tỉ lệ kiểm soát bệnh hơn 60% và đã được FDA chấp thuận đưa vào sử dụng như một loại thuốc đột phá.

5. Độc tính của các thuốc nhắm trúng đích ALK

Các thuốc ức chế ALK thường có dung nạp tốt và ít tác dụng phụ. Tuy nhiên, một số độc tính đã được ghi nhận buộc phải điều chỉnh liều thuốc hoặc ngừng điều trị. Dưới đây là một số tác dụng phụ có thể gặp khi sử dụng thuốc ức chế ALK:

  • Độc tính trên đường hô hấp: viêm phổi, bệnh phổi kẽ, thuyên tắc phổi.
  • Độc tính trên đường tiêu hóa: buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, tăng men gan, tăng bilirubin máu, táo bón.
  • Độc tính trên tim: nhịp chậm xoang, kéo dài QTc trên điện tim, tăng huyết áp.
  • Độc tính trên hệ cơ xương: đau cơ, yếu cơ, tăng creatine kinase.
  • Độc tính trên thần kinh: hay quên, rối loạn tâm trạng, cáu kỉnh, rối loạn lời nói.
  • Độc tính trên mắt: rối loạn thị giác.
  • Độc tính trên chuyển hóa: thận trọng khi sử dụng Crizotinib, Lorlatinib và Ceritinib đồng thời với các chất ức chế CYP3A4 bởi vì các thuốc này được chuyển hóa bởi cytochrome P450 3A4 (CYP3A4).
  • Các độc tính khác: tăng cholesterol máu, nang thận, phản ứng quá mẫn, nhạy cảm với ánh sáng, giảm testosterone máu,...

Tóm lại, xét nghiệm đột biến gen ALK rất có ý nghĩa trong các trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn tái phát-di căn, từ đó làm căn cứ để lựa chọn phương pháp điều trị. Với các dữ liệu nghiên cứu hiện có, hiệu quả của thuốc ALK-TKI đủ để hy vọng có thể biến ung thư phổi trở thành bệnh mãn tính, người bệnh được điều trị lâu dài và có kỳ vọng sống lâu hơn.

Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để được giảm ngay 15% phí khám khi đặt hẹn khám lần đầu trên toàn hệ thống Vinmec (áp dụng từ 17/10 - 31/12/2022). Quý khách cũng có thể quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn tư vấn từ xa qua video với các bác sĩ Vinmec mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.

Ghi chú: Bài viết nằm trong chương trình Giáo dục sức khỏe cộng đồng do Vinmec và Roche Pharma Việt Nam phối hợp thực hiện.

42 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan
  • amivantamab
    Công dụng thuốc Amivantamab

    Thuốc Amivantamab là một loại thuốc mới được đưa vào sử dụng trong điều trị cho bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ. Thuốc được dùng trong trường hợp mà các biện pháp điều trị khác không mang ...

    Đọc thêm
  • entrectinib
    Công dụng thuốc Entrectinib

    Entrectinib là thuốc được chỉ định trong điều trị khối u thần kinh trung ương, khối u rắn và u nguyên bào thần kinh. Cùng theo dõi bài viết để hiểu rõ hơn về công dụng thuốcEntrectinib

    Đọc thêm
  • Polyuphace
    Công dụng thuốc Alvoceva

    Alvoceva là thuốc ức chế miễn dịch, chống ung thư với thành phần chính là Erlotinib. Thuốc Alvoceva được chỉ định trong các trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ, ung thư tụy. Những thông tin về công ...

    Đọc thêm
  • Santabin
    Công dụng thuốc Santabin

    Thuốc Santabin được chỉ định trong điều trị bệnh ung thư vú, tuyến tụy, bàng quang... Tuy nhiên, trong quá trình điều trị thuốc Santabin có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn. Vì vậy, trước ...

    Đọc thêm
  • Altretamine
    Các tác dụng phụ của thuốc Altretamine

    Thuốc Altretamine là một loại thuốc được sử dụng trong điều trị một số bệnh ung thư nhất định. Vậy thuốc Altretamine có tác dụng gì và cách sử dụng loại thuốc này như thế nào?

    Đọc thêm