......

Ý nghĩa của xét nghiệm hGH

Bài viết được tham vấn chuyên môn cùng Thạc sĩ, Bác sĩ Đỗ Thị Hoàng Hà - Bác sĩ Xét nghiệm hóa sinh - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng.

Hormone tăng trưởng có tên gọi là Growth hormone (gọi tắt là hormone hGH). Đây là một hormone của tuyến yên, cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của cơ thể, đặc biệt là ở trẻ em. Do đó có thể nói đây là một hormone hết sức quan trọng với sự phát triển của con người. Xét nghiệm hGH thường được sử dụng để xác định sự thiếu hụt hoặc dư thừa hormone hGH và từ đó giúp đánh giá chức năng của tuyến yên.

1. Tổng quan về hormone tăng trưởng hGH

Hormone tăng trưởng ở người (hGH) là một loại hormone tự nhiên được tuyến yên sản xuất và có quan trọng đối với sự phát triển, tái tạo và sản sinh tế bào. Sự tăng trưởng của cơ thể được kích thích và kiểm soát bởi hoạt động đồng hóa và gây phân bào của nội tiết tố tăng trưởng (GH) và các yếu tố tăng trưởng giống insulin (IGFs).

Về mặt sinh lý, hGH thường có tác động đồng hóa (như tăng hấp thu glucose, tổng hợp protein, phân giải lipid) giúp duy trì, phát triển và sửa chữa các mô khỏe mạnh trong não và các cơ quan khác. Chức năng chính của nó là kích thích sự kéo dài xương ở người chưa trưởng thành bởi các quá trình sinh hóa sau: Vùng dưới đồi tiết GHRH (nội tiết tố giải phóng nội tiết tố tăng trưởng), GHRH kích thích tuyến yên tiết hGH, sau đó hGH được chuyển qua máu đến gan và các mô khác, kích hoạt quá trình trao đổi chất của tế bào. Hormone kích thích hormon tăng trưởng (GHRH) là chất kích thích chủ yếu và somatostatin là chất ức chế chính trong tổng hợp và giải phóng GH. Gan và mô đáp ứng hGH bằng cách tổng hợp IGF‐1, một yếu tố tăng trưởng giống insulin (còn gọi là somatomedin-C) tạo ra các tế bào sụn. GH kiểm soát quá trình tổng hợp yếu tố tăng trưởng IGF‐1, IGF‐1 kết hợp với hGH, kích thích tế bào ở dĩa tăng trưởng của xương dẫn đến sự tăng trưởng chiều dài xương. Từ đó hGH đóng một phần trong sự phát triển của xương và các cơ quan một cách phù hợp từ sơ sinh đến tuổi dậy thì, giúp điều hòa sự sản sinh các hồng cầu và làm tăng khối lượng cơ bắp, giúp tăng tốc độ chữa lành sau chấn thương và sửa chữa mô cơ sau khi tập thể dục. Điều này giúp phát triển khối lượng cơ, tăng cường trao đổi chất và đốt cháy chất béo. HGH cũng được cho là có lợi cho chất lượng và vẻ ngoài của da, giúp làm chậm quá trình lão hóa và điều trị các bệnh liên quan đến tuổi tác.

Tác dụng chuyển hóa của GH gồm hai pha. GH ban đầu phát huy tác dụng giống insulin, tăng hấp thu glucose ở cơ và ở mỡ, kích thích sự hấp thu axit amin và tổng hợp protein ở gan và ở cơ và ức chế quá trình phân giải mỡ trong mô mỡ. Vài giờ sau đó, các tác dụng chuyển hóa giống kháng insulin sâu sắc hơn xảy ra. Các tác dụng này bao gồm ức chế sự hấp thu và sử dụng glucose, làm cho glucose trong máu và phân giải lipid tăng lên, làm tăng axit béo tự do trong huyết tương.

Sự tổng hợp hGH được kiểm soát bởi tín hiệu vùng dưới đồi và ngoại biên. Chất hoạt hóa tiêu biểu là nội tiết tố giải phóng nội tiết tố tăng trưởng (GHRH), ghrelin, giấc ngủ, tập thể dục, insulin, mức đường trong máu thấp, tăng sự tiết androgen trong quá trình dậy thì và các thử nghiệm kích thích với arginine, clonidine hay insulin. Sự phóng thích hGH bị ức chế bởi somatostatin, glucose, glucocorticoid, acid béo, L‐dopa và beta‐blockers và được điều hòa thêm bởi cơ chế phản hồi ngược điều hòa nồng độ hGH và IGF‐1. Sự bài tiết hGH chịu ảnh hưởng của các tín hiệu nội tiết tố bổ sung, steroid sinh dục và sự kích thích nội tiết tố tuyến giáp.

2. Xét nghiệm hGH để làm gì?

Xét nghiệm hormon tăng trưởng hGH thường được sử dụng để xác định sự thiếu hụt hGH và từ đó giúp đánh giá chức năng của tuyến yên, cũng như được sử dụng để theo dõi kết quả bất thường của các xét nghiệm hormone tuyến yên khác. Thiếu hormone tăng trưởng (GH) là sự thiếu hụt hormone tuyến yên phổ biến nhất ở trẻ em và có thể đơn độc hoặc đi kèm với sự thiếu hụt các hormone tuyến yên khác (LH, ACTH, TSH, ADH). Suy giảm chức năng tuyến yên có thê là tiên phát (rối loạn tuyến yên) hoặc thứ phát do gián tiếp tiết hormone phóng thích đặc hiệu để kiểm soát sản sinh hormon tuyến yên trước (GH, FSH, LH, ACTH, TSH) từ các nguyên nhân gây tổn thương tuyến yên do chấn thương ở đầu, do u não, do phẫu thuật hoặc xạ trị. Thiếu GH thường dẫn đến sự tăng trưởng chậm bất thường và chiều cao thấp hơn so với độ tuổi bình thường của trẻ.

Xét nghiệm hGH cũng được sử dụng để phát hiện sự dư thừa hGH, Sự dư thừa GH thường do khối u tuyến yên tiết ra GH và thường là lành tính. Sự dư thừa quá nhiều GH ở trẻ em có thể làm cho các xương dài của trẻ tiếp tục phát triển vượt quá tuổi dậy thì, dẫn đến một tình trạng vô cùng hiếm, đó là chứng khổng lồ (gigantism) với chiều cao từ 2,1 m trở lên. Những người bị dư thừa GH cũng có thể một khuôn mặt bì, yếu cơ, chậm dậy thì và hay đau đầu. Sự dư thừa GH ở người lớn có thể dẫn đến một tình trạng hiếm là bệnh to đầu chi (acromegaly) với nét đặc trưng không phải do sự kéo dài xương mà do sự dày xương, bàn tay và bàn chân to ra, xương mặt phì, hội chứng ống cổ tay và các cơ quan nội tạng to bất thường. Do đó xét nghiệm đánh giá sự dư thừa GH giúp chẩn đoán và theo dõi điều trị chứng khổng lồ và bệnh to đầu chi.

Nếu không được điều trị, chứng khổng lồ và bệnh to đầu chi có thể dẫn đến các biến chứng như đái tháo đường type 2, tăng nguy cơ bệnh tim mạch, huyết áp cao, viêm khớp và tuổi thọ giảm.

hGH rất quan trọng cho sự tăng trưởng và phát triển bình thường ở trẻ em và giúp điều hòa quá trình trao đổi chất ở cả trẻ em và người lớn. Tuyến yên sản xuất và giải phóng hGH vào máu theo từng đợt suốt cả ngày và đêm với các đợt giải phóng nồng độ cao nhất (các peaks) xảy ra chủ yếu vào ban đêm do đó việc đo hGH máu một lần duy nhất thường không đem lại ích lợi về mặt lâm sàng cũng như khó giải thích sự hợp lý trong kết quả xét nghiệm với thực tế người bệnh. Do đó, xét nghiệm kìm hãm hay kích thích sự giải phóng hGH từ tuyến yên thường được các bác sỹ ưu tiên thực hiện nhằm xác định bất thường về nồng độ GH trong máu người bệnh.

Xét nghiệm kích thích hGH giúp chẩn đoán thiếu hụt hGH và bệnh suy tuyến yên. Mẫu máu để làm xét nghiệm kích thích hGH được lấy vào lúc đói, thường sau 10-12 giờ nhịn ăn. Sau đó, người bệnh được tiêm vào tĩnh mạch một chất giúp kích thích sự giải phóng hGH từ tuyến yên. Tiếp theo, các mẫu máu được lấy ở những khoảng thời gian khác nhau và mức độ hGH được xét nghiệm trong mỗi lần lấy máu để xem liệu tuyến yên có được kích thích để sản xuất hGH đúng như mức độ dự kiến hay không? Các chất kích thích hGH thường được sử dụng nhất là arginine, clonidine và glucagon. Vì tập thể dục thường gây ra sự tăng bài tiết hGH vào máu nên những bài tập mạnh cũng có thể được sử dụng như là chất kích thích bài tiết hGH.

Xét nghiệm kìm hãm hGH giúp chẩn đoán sự dư thừa hGH. Mẫu máu để xét nghiệm kìm hãm hGH cũng được lấy vào lúc đói, sau 10-12 giờ nhịn ăn. Tiếp theo, bệnh nhân được uống một dung dịch glucose chuẩn (thường là 100 gram glucose). Sau đó các mẫu máu được lấy theo những khoảng thời gian khác nhau và nồng độ hGH được xét nghiệm trong mỗi lần lấy máu để xem liệu tuyến yên có bị ức chế bởi liều glucose đã uống vào hay không?

Xét nghiệm hGH giúp đánh giá chức năng của tuyến yên
Xét nghiệm hGH giúp đánh giá chức năng của tuyến yên

hGH cũng kích thích sản xuất yếu tố tăng trưởng giống Insulin-1 (IGF-1). IGF-1 là một hormone có nhiệm vụ làm trung gian cho các tác dụng của GH và giúp thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển xương và mô một cách bình thường. Tuy nhiên, khác với hGH, mức độ của IGF-1 trong máu ổn định trong suốt cả ngày, do đó xét nghiệm IGF-1 thường được sử dụng để giúp đánh giá sự thiếu hụt hoặc dư thừa hGH.

Xét nghiệm IGF-1 và kìm hãm hGH cũng có thể được sử dụng để theo dõi điều trị khối u tuyến yên. Ở các bệnh nhân có khối u, mức độ hGH và IGF-1 có thể được đo sau khi loại bỏ khối u để xác định xem toàn bộ khối u đã được loại thành công hay chưa? Trong nhiều năm sau đó, các xét nghiệm này có thể được chỉ định để theo dõi sự sản xuất hGH và để phát hiện sự tái phát của khối u.

3. Xét nghiệm hGH được chỉ định trong trường hợp nào?

3.1 Đối với xét nghiệm kích thích hGH

Xét nghiệm kích thích hGH có thể được chỉ định ở trẻ em khi trẻ có những dấu hiệu và triệu chứng của sự thiếu hụt hGH, bao gồm:

  • Tốc độ tăng trưởng chậm lại
  • Tầm vóc nhỏ hơn so với những bé cùng lứa tuổi
  • Dậy thì muộn
  • Xương chậm phát triển (được phát hiện bằng chụp X-quang)

Xét nghiệm kích thích hGH có thể được sử dụng ở người lớn khi có những dấu hiệu và triệu chứng của sự thiếu hụt hGH, suy tuyến yên, chẳng hạn như:

  • Mật độ xương giảm
  • Mệt mỏi
  • Những rối loạn lipid máu, chẳng hạn như nồng độ cholesterol cao
  • Khả năng chịu đựng tập luyện giảm

Các xét nghiệm hormone khác có thể được sử dụng để đánh giá chức năng tuyến yên ( prolactin, FT4, TSH, cortisol, FSH, LH , testosterone ..) và được khuyến cáo thực hiện trước khi xét nghiệm GH để đảm bảo rằng nồng độ của chúng bình thường hoặc đã được kiểm soát bằng thuốc trước khi xét nghiệm GH được thực hiện tránh hiện tượng nồng độ GH thấp hoặc cao giả - ví dụ như các xét nghiệm về chức năng tuyến giáp thường được thực hiện đầu tiên để loại trừ các tình trạng gây ra các triệu chứng tương tự. Sự thiếu hụt hGH thường hiếm gặp ở trẻ em và người lớn. Sự thiếu hụt hGH có thể gặp ở người lớn trong trường hợp chúng ta đã được chẩn đoán thiếu hụt hGH khi còn nhỏ hoặc bản thân vốn có tiền sử bệnh ở vùng dưới đồi hoặc tuyến yên.

3.2 Đối với xét nghiệm kìm hãm hGH

Trên lâm sàng, xét nghiệm kìm hãm hGH thường không phổ biến. Chúng thường được thực hiện khi trẻ em hoặc người lớn có dấu hiệu và triệu chứng của sự dư thừa hGH như chứng khổng lồ hoặc bệnh to đầu chi.

Trong trường hợp một khối u tuyến yên bị nghi ngờ gây ra dư thừa hGH, xét nghiệm kìm hãm hGH cũng có thể được chỉ định và đôi khi có thể được sử dụng cùng với xét nghiệm IGF-1 và mức độ các hormone khác để giám sát hiệu quả điều trị cho các bệnh này.

Như đã đề cập ở trên, xét nghiệm kìm hãm hGH và IGF-1 còn có thể được sử dụng trong những khoảng thời gian nhất định trong nhiều năm để theo dõi sự tái phát bất thường của tình trạng dư thừa hGH.

4. Giá trị tham chiếu

Giá trị hGH máu ở người khỏe mạnh là:

  • Ở trẻ mới sinh: < 5-40 ng/mL hoặc 226-1808 pmol/L
  • Ở trẻ em: < 0-20 ng/mL hoặc 0-904 pmol/L
  • Ở người lớn: Ở nam: < 5 ng/mL hoặc < 226 pmol/L. Ở nữ: < 10 ng/mL hoặc < 452 pmol/L.
Kết quả xét nghiệm hGH giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh lý chính xác
Kết quả xét nghiệm hGH giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh lý chính xác

5. Ý nghĩa lâm sàng

5.1 Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm kích thích hGH

Nếu nồng độ kích thích hGH không có ý nghĩa trong quá trình xét nghiệm (nghĩa là mức độ hGH vẫn thấp hơn mức độ cần thiết) và người đó lại có dấu hiệu và triệu chứng thiếu hụt hGH và có nồng độ độ IGF-1 thấp, có thể kết luận bệnh nhân bị thiếu hụt hGH và cần phải được điều trị.

Nếu nồng độ TSH và T4 của bất thường, thì chúng ta có thể bị rối loạn chức năng tuyến giáp, bị suy tuyến yên hoặc suy giảm chức năng tuyến yên, dẫn đến các triệu chứng tương tự như thiếu hụt hGH. Do đó, trước khi chức năng tuyến giáp được đánh giá, không nên thực hiện xét nghiệm để xác định thiếu hụt hGH. Một trẻ bị suy giáp cần được điều trị và tốc độ tăng trưởng của bé cần được đánh giá trước khi xét nghiệm hGH được xem xét.

Nếu một người tập thể dục ở cường độ mạnh mà không có sự tăng mức độ hGH tương ứng, thì người đó có thể bị thiếu hụt hGH. Trường hợp này sẽ cần phải được đánh giá thêm với các xét nghiệm khác.

5.2. Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm kìm hãm hGH

Nếu nồng độ kìm hãm hGH không có ý nghĩa khi được xét nghiệm, nghĩa là vẫn cao hơn mức độ cần thiết và người đó lại có các dấu hiệu và triệu chứng của sự dư thừa hGH (như trong chứng khổng lồ hoặc bệnh to đầu chi) và có một mức độ IGF-1 cao thì có thể người đó sản xuất ra quá nhiều hGH. Nếu bệnh nhân có khối u được phát hiện trên X-quang, CT scan hoặc MRI, thì có thể đó là một khối u tuyến yên (thường là lành tính). Nếu nồng độ hGH tăng lên ở một người đang được theo dõi khối u thì có thể có sự tái phát của khối u đó.

Các khối u ở tuyến yên là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của sự sản sinh dư thừa hGH, nhưng chúng cũng có thể gây ra sự thiếu hụt GH. Sự hiện diện của một khối u tuyến yên có thể ảnh hưởng sự sản xuất hGH cùng với đó nó có thể ảnh hưởng đến sản xuất các hormone tuyến yên khác: ACTH (tăng trong hội chứng Cushing) hoặc prolactin. Nếu khối u có kích thước tương đối lớn, nó có thể ức chế sự sản xuất của tất cả các hormone tuyến yên và gây tổn thương các mô xung quanh.

5.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến xét nghiệm GH

  • Vì GH được sản xuất bởi tuyến yên trong các tình huống đột ngột nên việc đo mức độ GH ở các mẫu thu thập tại những thời điểm ngẫu nhiên không phải là hữu ích. Người bệnh cần được tuân thủ nghiêm ngặt việc nghỉ ngơi đầy đủ, tránh các xúc động đột ngột trước khi làm xét nghiệm.
  • Lưu ý việc sử dụng một số loại thuốc có thể làm ảnh hưởng đến nồng độ GH (amphetamine, arginine, dopamine, estrogen, histamine, glucagon .. có thể làm tăng nồng độ GH, ngược lại một số loại thuốc như corticosteroid và các phenothiazine có thể làm giảm nồng độ GH).
  • Phần lớn các trường hợp trẻ có vóc người thấp bé không phải do thiếu hụt GH mà có thể liên quan đến các tính trạng gia đình, nhiều loại bệnh và tình trạng hoặc các rối loạn di truyền khác. Có thể gặp trên lâm sàng một người có những triệu chứng liên quan rõ ràng với sự thiếu hụt nồng độ GH nhưng nồng độ GH lại bình thường hoặc tăng, điều này là do có sự kháng di truyền đối với GH. Trong trường hợp này, xét nghiệm nồng độ GH cao nhưng nồng độ IGF-1 lại thấp.

Để cho kết quả xét nghiệm hGH chính xác nhất, người bệnh nên chọn các cơ sở y tế uy tín, có chuyên môn tốt để thực hiện. Hiện nay tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện uy tín, thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán, điều trị theo dõi nhiều bệnh lý. Các xét nghiệm tại Vinmec và công tác thăm khám đều được thực hiện bởi các bác sĩ chuyên khoa giàu chuyên môn, kinh nghiệm. Bên cạnh đó, bệnh nhân sẽ được trải nghiệm dịch vụ khám chữa bệnh mang đẳng cấp quốc tế với hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại bậc nhất. Khách hàng khi chọn thực hiện các xét nghiệm tại đây có thể hoàn toàn yên tâm về độ chính xác của kết quả xét nghiệm.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số 1900 232 389 (phím 0 để gọi Vinmec) hoặc đăng ký lịch khám tại viện TẠI ĐÂY. Nếu có nhu cầu tư vấn sức khỏe từ xa cùng bác sĩ Vinmec, quý khách đặt lịch tư vấn TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn

2.2K

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan

Xin mời bạn chọn tỉnh thành: