......

Kỹ thuật chụp x quang tuyến nước bọt

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Văn Phấn - Trưởng đơn nguyên Chẩn đoán hình ảnh can thiệp - Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.

Chụp x quang tuyến nước bọt là phương pháp sử dụng một lượng nhỏ thuốc cản quang có chứa I ốt bơm trực tiếp vào các ống tuyến nước bọt qua lỗ đổ của các ống tuyến trong khoang miệng.

Mặc dù chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ và siêu âm là các phương pháp được sử dụng để chẩn đoán các bệnh lý tuyến nước bọt nhưng chụp x quang tuyến nước bọt vẫn có giá trị nhất định trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý của tuyến nước bọt.

1. Giải phẫu và sinh lý tuyến nước bọt

Các tuyến nước bọt tiết ra ~ 1000 – 2000ml nước bọt mỗi ngày và đổ vào khoang miệng. Nước bọt là một chất lỏng có khoảng 99% là nước và một lượng nhỏ chất nhầy, sự kết hợp giữa chất nhầy và nước tạo ra chất có độ nhớt để bôi trơn thức ăn và duy trì vệ sinh răng miệng. Trong nước bọt có chứa enzyme amylase, một chất tham gia vào quá trình tiêu hóa tinh bột.

Mỗi người thường có ba cặp tuyến nước bọt: tuyến mang tai, tuyến dưới hàm và tuyến dưới lưỡi.

Tuyến mang tai (Parotid gland)

Là tuyến nước bọt lớn nhất cơ thể, nằm ở phía trước và phía dưới tai, tuyến mang tai gồm phần nông và phần sâu. Phần sâu của tuyến mang tai nằm xuống phía dưới cổ và phía sau góc hàm. Ống tuyến mang tai gọi là ống Stensen, dài từ 5 - 7 cm, nó đi ngang tới bờ trước của cơ cắn rồi nó quay vào giữa và đổ vào miệng đối diện với răng hàm trên thứ hai.

Tuyến dưới hàm (submandibular gland)

Nằm ở phần giữa thân của hàm dưới, tuyến dưới hàm có hai phần: phần nông và phần sâu. Phần nông lớn hơn nằm ở phía dưới và phía trước của góc hàm dưới, phần sâu nhỏ hơn ôm quanh bờ sau của cơ hàm móng . Ống tuyến dưới hàm là ống Wharton, được sinh từ phần sâu, chiều dài trung bình ~ 5 cm, nó đi ra phía trước và vào giữa hàm dưới đổ vào khoang miệng ở nền của hãm lưỡi.

Tuyến dưới lưỡi (Sublingual gland)

Đây là tuyến nhỏ nhất trong ba cặp tuyến nước bọt. Chúng nằm dưới niêm mạc miệng và tạo thành một dải dọc ở hai bên của lưỡi, nếp gấp dưới lưỡi. Không giống như các tuyến mang tai hoặc dưới hàm, tuyến nước bọt dưới lưỡi không có một ống duy nhất mà có khoảng 12 ống tuyến nhỏ, các ống Rivinus, đi từ bờ sau của tuyến để đổ vào nếp gấp dưới lưỡi. Một hoặc hai trong số các ống tuyến này, ống tuyến Bartholin, có thể đổ vào ống dưới hàm.

ky-thuat-chup-x-quang-tuyen-nuoc-bot-1
Chụp x quang tuyến nước bọt trong trường hợp bị sỏi ống tuyến

2. Chỉ định của chụp x quang tuyến nước bọt

● Đánh giá mối liên quan giữa tuyến nước bọt và các cấu trúc lân cận, nó cung cấp thông tin chẩn đoán và thông tin trước khi phẫu thuật các bệnh lý tuyến nước bọt.

● Sỏi tuyến nước bọt

● Hẹp ống tuyến nước bọt

● Giãn ống tuyến nước bọt

● Dò ống tuyến nước bọt

● U đa hình thái tuyến nước bọt hay U hỗn hợp tuyến nước bọt

3. Chống chỉ định của chụp x quang tuyến nước bọt

● Viêm tuyến nước bọt mức độ nặng

● Dị ứng với thuốc cản quang chứa I ốt (chống chỉ định tương đối)

4. Nguyên tắc chụp x quang tuyến nước bọt

  • Chụp phim không chuẩn bị: nếu không nghi ngờ sỏi tuyến hoặc sỏi ống tuyến nước bọt thì không bắt buộc nhưng nếu nghi ngờ sỏi tuyến hoặc sỏi ống tuyến thì phải chụp phim không chuẩn bị để tránh trường hợp thuốc cản quang xóa đi hình ảnh sỏi tuyến làm cho chẩn đoán không chính xác.
  • Kỹ thuật này nên thực hiện ở phòng chụp tăng sáng truyền hình và có chế độ quay Video
ky-thuat-chup-x-quang-tuyen-nuoc-bot-2
Chụp x quang tuyến nước bọt

5. Chuẩn bị bệnh nhân

  • Chụp X quang tuyến nước bọt không cần chuẩn bị gì đặc biệt. Cần khai thác đầy đủ các thông tin để sử dụng thuốc cản quang có chứa I ốt đặc biệt là thông tin về dị ứng với thuốc cản quang có chứa I ốt, ký phiếu đồng ý sử dụng thuốc cản quang trong thăm khám x quang.
  • Người bệnh được giải thích đầy đủ về quy trình chụp, chuẩn bị tâm lý và ký giấy đồng ý chụp x quang tuyến nước bọt.
  • Tháo hết răng giả hoặc tháo cầu răng trước khi khám

6. Thuốc, dụng cụ và vật tư tiêu hao

● Ống thông Rabinov 22G và dây dẫn 0.018 inch

● Các dây nối tiêm truyền tĩnh mạch

● Que đè lưỡi, băng dính, gạc...

● Bơm tiêm 5, 10, 20ml

● Kim tiêm 18G, 20G

● Dung dịch sát trùng

● Thuốc phun tê tại chỗ, thuốc an thần

● Thuốc cản quang có chứa I ốt (thường sử dụng loại tan trong nước).

● Nước cất hoặc nước muối sinh lý

● Găng tay vô trùng, mũ, khẩu trang

● Bộ khay quả đậu, kẹp phẫu thuật

● Bông, gạc vô trùng

● Hộp chống shock

● Quả chanh tươi

● Đèn chiếu sáng qua đầu

7. Các bước tiến hành chụp x quang tuyến nước bọt

● Lấy đủ lượng thuốc cản quang vào bơm tiêm 20ml, nối bơm tiêm với dây nối rồi đuổi bọt khí.

● Xác định đúng vị trí lỗ đổ của ống tuyến bằng cách quan sát hoạt động tiết nước bọt. Để dễ dàng quan sát lỗ đổ của ống tuyến ta nhỏ vài giọt chanh vào miệng người bệnh.

● Gây tê tại chỗ bằng gạc đã tẩm thuốc gây tê (nếu cần).

● Luồn dây dẫn vào ống tuyến, khi dây đã vào trong ống tuyến, tịnh tiến ống thông vào ống tuyến. Khi ống thông đã vào trong ống tuyến, một tay giữ chặt ống thông, một tay rút dây dẫn ra, nối ống thông với dây nối của bơm tiêm chứa thuốc cản quang.

● Quấn đuôi ống thông bằng một miếng gạc, đặt miếng gạc giữa hai hàm răng người bệnh, yêu cầu người bệnh cắn chặt miếng gạc để cố định ống thông trong lúc chụp.

● Tiến hành chụp.

● Chụp các tư thế trước, sau, nghiêng, chếch, tư thế dưới hàm – đỉnh sọ

● Có thể tiến hành chụp như chụp phim toàn cảnh dựa trên tình trạng của bệnh nhân (Panorama).

8. Nhận định kết quả

Chụp x quang tuyến nước bọt chuẩn sẽ thấy thuốc cản quang hiện hình ở ống tuyến nước bọt chính và các nhánh bên của nó. Điều này giúp cho bác sĩ phân tích hình ảnh để đưa ra các chẩn đoán phù hợp với các bệnh lý tuyến nước bọt.

9. Tai biến và xử trí

Bệnh nhân được theo dõi các dấu hiệu phản ứng với thuốc cản quang trong suốt quá trình thăm khám. Nếu xảy ra dị ứng với thuốc cản quang, tùy từng mức độ thì bệnh nhân được xử trí theo phác đồ shock thuốc cản quang.

Nếu bị chảy máu khi rút ống thông, bệnh nhân sẽ được xử trí băng ép cầm máu tại chỗ.

Nếu bị nhiễm trùng sau khi chụp, bệnh nhân được kê đơn thuốc kháng sinh để điều trị.

Sau khi chụp, bệnh nhân cần được mát xa tuyến nước bọt hoặc dùng thuốc tăng bài tiết để làm sạch thuốc cản quang trong tuyến và trong ống tuyến.

Bác sĩ Nguyễn Văn Phấn là bác sĩ chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp, có nhiều kinh nghiệm trong chẩn đoán và làm can thiệp mạch máu như can thiệp nút túi phình mạch não, đặt stent mạch não, nút dị dạng mạch não mạch não; nút mạch điều trị ho máu; điều trị các khối U gan, xơ tử cung, u phì đại lành tính tuyến tiền liệt, ghép tế bào gốc điều trị Xơ gan, teo mật bẩm sinh, tiểu đường Typ II... Can thiệp không mạch máu như đốt sóng cao tần (RFA) điều trị U gan, U lành tính tuyến giáp; chọc hút và dẫn lưu các ổ áp xe, dẫn lưu và đặt stent đường mật, thận tiết niệu; chọc hút tế bào và sinh thiết tuyến vú, tuyến giáp, hạch, phần mềm, sinh thiết các khối u gan, u phổi, u xương ...

Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trên ứng dụng MyVinmec để được giảm ngay 15% phí khám khi đặt hẹn khám lần đầu trên toàn hệ thống Vinmec (áp dụng từ 17/10 - 31/12/2022). Quý khách cũng có thể quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn tư vấn từ xa qua video với các bác sĩ Vinmec mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.

1.1K

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan