......

Chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ bằng kỹ thuật y tế nào?

viêm đại tràng thiếu máu cục bộ

Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Lưu Thị Bích Ngọc - Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City

Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ là tính trạng viêm đại tràng do không được cung cấp đủ máu gây thiếu oxy tại mô. Mức độ nghiêm trọng và hậu quả của bệnh rất khác nhau, tùy vào tình trạng bệnh nguyên. Các kỹ thuật y tế bằng hình ảnh giúp đưa ra chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ sớm và định hướng can thiệp kịp thời.

1. Tình trạng viêm đại tràng thiếu máu cục bộ là gì?

Viêm đại tràng thiếu máu cục bộ bao gồm một số thực thể lâm sàng, tất cả đều có kết quả cuối cùng là không cung cấp đủ máu cho một đoạn hoặc toàn bộ đại tràng. Bệnh này dẫn đến hoại tử do thiếu máu cục bộ với các mức độ nghiêm trọng khác nhau, có thể chỉ từ khu trú tại bề mặt niêm mạc cho đến hoại tử xuyên toàn độ thành đại tràng.

Thiếu máu cục bộ ruột chủ yếu là bệnh của tuổi già do mảng xơ vữa của mạc treo. Các nguyên nhân khác bao gồm bệnh tắc mạch, viêm mạch, tăng sản sợi cơ, phình động mạch chủ, chấn thương bụng, đông máu nội mạch lan tỏa, chiếu xạ và sốc giảm thể tích hoặc nội độc tố. Trong trường hợp có nhồi máu mạc treo ruột (thuyên tắc hoặc huyết khối), người bệnh có nguy cơ có tỷ lệ tử vong 90% trong khi bệnh không tắc mạch có tỷ lệ tử vong chỉ là 10%.

Ngược lại, nhồi máu tĩnh mạch xảy ra ở bệnh nhân trẻ tuổi, thường là sau phẫu thuật ổ bụng. Bệnh nhân có thể bị đau bụng quặn từng cơn, liên tục và có thể kết hợp với nôn mửa, tiêu chảy hoặc chảy máu trực tràng.

Dù với nguyên nhân nào, chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ chủ yếu là dựa trên các công cụ khảo sát hình ảnh thay cho các biểu hiện lâm sàng tương đối mơ hồ. Trong đó, chụp X- quang bụng thường được thực hiện trong hầu hết các trường hợp liên quan đến các vấn đề cấp tính ở bụng. Kế tiếp, chụp cắt lớp vi tính (CT) có tiêm thuốc cản quáng là xét nghiệm tốt nhất sau chụp X-quang đơn thuần, vì có thể loại trừ nhiều nguyên nhân khác gây đau bụng và cũng có thể chẩn đoán thiếu máu cục bộ đường ruột. MRI hầu hết hữu ích cho chụp mạch cộng hưởng từ, đặc biệt ở những người bị tổn thương chức năng thận. Siêu âm là một kỹ thuật không xâm lấn có thể cung cấp thông tin hữu ích, đặc biệt trong việc điều tra thiếu máu cục bộ mạc treo mãn tính nhưng lại không có khả năng kết luận trong việc loại trừ thiếu máu cục bộ mạc treo. Đối với chụp mạch máu, công cụ này lại có một vai trò hạn chế trong các trường hợp thiếu máu cục bộ đại tràng.

Chi tiết cho từng kỹ thuật y tế bằng hình ảnh cụ thể như sau:

1.1 Chụp X- quang

Các đặc điểm trên phim chụp X quang đơn giản để chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ bao gồm:

Sự giãn nở của một phần đại tràng có thể được nhìn thấy sớm. Biểu hiện có thể không giống như viêm loét đại tràng với phù nề niêm mạc (dấu ngón tay cái) và xuất hiện thành giả. Khi cả ruột non và ruột già bị ảnh hưởng bởi chấn thương do thiếu máu cục bộ, ruột non cũng có thể bị giãn ra với sự dày lên của các quai ruột.

Theo thời gian, thành ruột trở nên dày lên và phù nề, bên trong chứa một lượng lớn chất tiết. Khi tình trạng phù nề hơn nữa, thành đại tràng mất các nếp gấp và trở nên trơn láng. Bóng khí xuất hiện trong thành ruột, là một bằng chứng của hoại tử ruột.

Những đặc điểm của viêm đại tràng thiếu máu cục bộ trên phim X- quang có thuốc xổ bari. Kiểm tra bằng thụt bari trong giai đoạn cấp tính cho thấy thành ruột co thắt và làm mờ các nếp gấp niêm mạc. Nhiều lớp niêm mạc có vảy hoặc dấu vân tay được nhìn thấy dọc theo đường viền của ruột. Với sự tiến triển thêm của phù nề niêm mạc, các nếp gấp trở nên dày hơn và không rõ ràng.

Chụp X quang được ứng dụng để chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ
Chụp X quang được ứng dụng để chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ

Các vết loét thường được quan sát thấy trong các mẫu bệnh phẩm của đoạn ruột bị bệnh. Tuy nhiên, chúng có thể không đủ sâu để có thể tìm thấy bằng X- quang. Với tình trạng loét lan tỏa, niêm mạc có thể bị bong ra hoàn toàn. Vết loét có thể thấy như một lớp niêm mạc có răng cưa. Vết loét sâu là một phát hiện trong giai đoạn muộn. Nhìn chung, các phát hiện trên phim X - quang đơn giản có thể hoàn toàn bình thường, đặc biệt là ở giai đoạn đầu của bệnh. Tuy nhiên, kết quả của thụt bari là bất thường ở 90% bệnh nhân viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ.

1.2 Chụp cắt lớp vi tính

Chụp cắt lớp vi tính (CT) có tiêm thuốc cản quang đã được sử dụng như một công cụ chẩn đoán ở những bệnh nhân nghi ngờ thiếu máu cục bộ đường ruột. CT không chỉ mô tả những thay đổi trong mạch máu mà còn cho thấy những thay đổi ở thành ruột, thường kết hợp với những phát hiện về bệnh lý khác trong ổ bụng. CT tăng cường chất cản quang cũng cung cấp thông tin liên quan đến huyết động của dòng máu đến ruột.

CT được coi là một công cụ không xâm lấn có giá trị trong chẩn đoán thiếu máu cục bộ mạc treo. Các dấu hiệu CT cụ thể để xác định chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ ruột phụ thuộc vào mức độ thiếu máu cục bộ, độ dài của các quai ruột liên quan và liệu cả ruột già và ruột non đều bị ảnh hưởng với các đặc điểm như sau:

  • Huyết khối tắc mạch ở mạc treo ruột
  • Khí trong hoặc tĩnh mạch cửa
  • Sự dày lên từng đoạn của thành ruột
  • Không ngấm thuốc thành ruột.
  • Hẹp bất thường của lòng ruột do phù nề niêm mạc
  • Có thể giãn đoạn ruột gần đoạn ruột thiếu máu cục bộ
  • Các dấu hiệu không đặc hiệu của thiếu máu cục bộ ruột, bao gồm tắc ruột, phù nề mạc treo, dính mạch mạc treo và cổ trướng.

1.3 Chụp cộng hưởng từ

Chụp cộng hưởng từ (MRI) nhằm chẩn đoán viêm đại tràng thiếu máu cục bộ có độ nhạy có thể so sánh với độ nhạy của CT. Theo đó, MRI có thể hữu ích trong việc mô tả những thay đổi của thành ruột và chứng minh các bất thường mạch máu mạc treo. Cũng như CT, việc sử dụng thêm chất cản quang trong MRI sẽ cho phép đánh giá những thay đổi về động học trên thành ruột.

Ngoài việc MRI có độ nhạy như CT trong chẩn đoán thiếu máu cục bộ thành ruột, công cụ này còn có thêm một ưu điểm là không sử dụng bức xạ ion hóa. Đồng thời, MRI cũng có vai trò đáng kể trong việc mô tả huyết khối nhỏ trong các mạch nhỏ ở mạc treo.

1.4 Siêu âm

Lượng khí khá lớn trong lòng ruột thường xuyên ngăn cản khả năng khảo sát của siêu âm bụng đối với những thay đổi ở đại tràng, thường tập trung rõ ràng nhất xung quanh góc gan và góc lách.

Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng viêm đại tràng thiếu máu cục bộ
Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá tình trạng viêm đại tràng thiếu máu cục bộ

Trong giai đoạn đầu, đoạn ruột bị thiếu máu cục bộ có thể có biểu hiện tăng nhu động, sau đó giảm dần. Thành ruột trở nên dày lên, xuất huyết dạng nốt và phù nề, làm phát sinh những vùng giảm hồi âm. Hơn nữa, nếu phát hiện thấy có khí trong tĩnh mạch cửa thì đây là một dấu hiệu tiên lượng xấu.

Siêu âm Doppler màu dòng chảy được thực hiện sau khi bệnh nhân nhịn ăn qua đêm để giảm thiểu lượng khí trong ruột. Lúc này, siêu âm Doppler sẽ đem lại hiệu quả trong việc đánh giá dòng chảy liên quan đến mạch máu. So với CT hay MRI, siêu âm là một kỹ thuật có độ nhạy cảm tương đối và không xâm lấn có thể cung cấp thông tin hữu ích về thiếu máu cục bộ mạc treo. Tuy vậy, công cụ này có tính chủ quan khá cao, đồng thời, khung đại tràng bị giãn ra chứa đầy khí trong khi tắc ruột hoặc tắc ruột có thể ngăn cản sự hình dung đầy đủ của hệ mạch trên siêu âm.

1.5 Chụp mạch máu

Chụp mạch máu đã cho thấy có vai trò hạn chế trong chẩn đoán thiếu máu cục bộ đại tràng. Tuy nhiên, đối với một số chỉ định cụ thể, chụp mạch máu lại có thể là công cụ vô giá.

Khi tình trạng thiếu máu cục bộ chỉ mới ảnh hưởng đến đại tràng, lưu lượng dòng máu trên hình ảnh chụp mạch máu có thể vẫn bình thường. Tuy nhiên, ngay khi có tắc mạch máu, chụp mạch máu sẽ cho thấy hình ảnh khuyết mạch.

Đồng thời, với phản ứng viêm đại tràng ngày càng tăng, chụp mạch máu còn có thể quan sát thấy động mạch giãn trước đoạn tắc nghẽn, chất cản quang tích tụ trong nhu mô ruột và dày đặc, lấp đầy tĩnh mạch vào thì sớm.

Trong trường hợp huyết khối tĩnh mạch mạc treo tràng trên hoặc mạc treo tràng dưới, các tĩnh mạch có thể không được nhìn thấy và có thể mô tả sự lấp đầy tĩnh mạch phụ. Rò động mạch mạc treo tràng trên hoặc mạc treo tràng dưới được xác định dễ dàng bằng chụp động mạch. Hội chứng ăn cắp mạch máu thường được chẩn đoán bằng phương pháp chụp động mạch mạc treo tràng dưới.

Tóm lại, viêm đại tràng thiếu máu cục bộ là một tình trạng lâm sàng thường bị bỏ sót trong khi đại tràng là vùng thiếu máu cục bộ phổ biến nhất trong đường tiêu hóa. Tuy nhiên, khi nghĩ đến chẩn đoán này với các yếu tố nguy cơ gợi ý đi kèm, sự tiếp cận bằng thứ tự của các công cụ hình ảnh học phù hợp sẽ giúp nhận biết kịp thời và can thiệp phẫu thuật khi có chỉ định.

Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện hàng đầu cả nước về thăm khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh về tiêu hóa. Vì thế khi có những dấu hiệu khởi phát bệnh hoặc cần tư vấn về hướng điều trị chuyên sâu, bệnh nhân có thể tới bệnh viện để được tư vấn và thực hiện thăm khám bởi đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giàu chuyên môn.

Bệnh viện có hệ thống trang thiết bị máy móc hiện đại giúp phục vụ công tác chẩn đoán bệnh được chính xác. Tạo được sự an tâm cho khách hàng.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký lịch trực tuyến TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn!

18 lượt đọc

Dịch vụ từ Vinmec

Bài viết liên quan