......

Phục hồi chức năng sau thay khớp háng

Thay khớp háng Vinmec

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Đức Hòa - Bác sĩ Ngoại Chấn thương chỉnh hình - Khoa Ngoại Tổng hợp & Gây mê - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng.

Hiệu quả của phẫu thuật thay khớp háng còn được quyết định bởi quá trình tập sau thay khớp háng nhằm tăng sức cơ vùng đùi và quanh khớp háng, phục hồi lại các động tác linh hoạt cho người bệnh. Bệnh nhân cần được hướng dẫn và động viên để có thể kiên trì hoàn thành quá trình tập phục hồi sau mổ thay khớp háng một cách có hiệu quả.

1. Phục hồi chức năng sau thay khớp háng

Khớp háng là khớp bán động lớn nhất của cơ thể, chịu tải phần lớn trọng lượng của cơ thể. Khớp háng được cấu tạo từ chỏm xương đùi chuyển động trong ổ cối xương cánh chậu, thực hiện nhiều động tác như dạng, khép, gấp, duỗi, xoay trong và xoay ngoài. Hệ thống các dây chằng bao quanh khớp khá chặt chẽ nên dù có biên độ hoạt động lớn, trật khớp háng cũng hiếm khi xảy ra.

Phẫu thuật thay khớp háng được tiến hành khi một khớp háng nhân tạo bao gồm chỏm xương đùi và ổ cối được lắp vào thay thế. Tuỳ thuộc vào việc có hay không một ổ cối nhân tạo được gắn vào xương chậu, người ta chia thành 2 nhóm phẫu thuật thay khớp háng toàn phần hoặc bán phần.

Sau khi phẫu thuật, biến chứng thường hay xảy ra là trật khớp háng, nhất là trong khoảng 6 đến 8 tuần đầu. Các cơ ở vùng đùi, cơ bao quanh khớp háng và hệ thống dây chằng có nhiệm vụ cố định khớp nên hệ cơ càng khỏe càng giảm khả năng xuất hiện biến chứng này. Cũng chính vì lý do này mà phục hồi chức năng sau thay khớp háng đóng một vai trò quan trọng, cần được quan tâm và thực hiện đúng.

2. Cần chuẩn bị gì trước khi tập phục hồi sau mổ thay khớp háng?

Phục hồi chức năng là một hành trình dài, cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa bệnh nhân, gia đình và cán bộ y tế. Người bệnh cần nắm được các thông tin cơ bản liên quan đến nội dung tập luyện, bao gồm cả những điều nên và không nên. Bác sĩ cần thảo luận với người bệnh và gia đình, đưa ra các mục tiêu cần đạt được. Trong đó vấn đề cải thiện tổng trạng sau một phẫu thuật lớn như thay khớp háng cần được ưu tiên, người bệnh cần:

  • Không sử dụng thuốc lá và rượu bia, làm chậm quá trình liền xương
  • Ăn uống đầy đủ các chất dinh dưỡng
  • Duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân nếu thừa cân hay béo phì
  • Tránh các căng thẳng về mặt tâm lý
  • Vận động thường xuyên, không bất động lâu tại chỗ
  • Tập các bài tập theo sự hướng dẫn của bác sĩ
  • Không tham gia vào các môn thể thao va chạm mạnh hay gắng sức.

Môi trường sống xung quanh người bệnh cũng cần được thay đổi thích nghi với khả năng vận động hạn chế của họ trong thời gian đầu sau phẫu thuật. Trước khi tiến hành tập sau thay khớp háng, gia đình bệnh nhân cần lưu ý các đặc điểm sau:

  • Ngưng sử dụng các tấm thảm trải sàn vì nguy cơ trơn trượt
  • Luôn giữ sàn nhà vệ sinh khô ráo
  • Loại bỏ các đồ dùng không cần thiết
  • Tránh để nhiều đồ đạc trang trí giữa nhà vì chúng chính là chướng ngại vật cho người bệnh
  • Thiết kế kệ nấu ăn phù hợp với tầm của người bệnh
  • Dành phòng ngủ ở tầng trệt cho người bệnh, tránh vận động lên xuống cầu thang nhiều lần.

Tuân thủ tốt những điều trên giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục cho người bệnh sau phẫu thuật thay khớp háng.

Phục hồi chức năng sau đột quỵ
Phục hồi chức năng sau thay khớp háng là một hành trình dài

3. Tập phục hồi chức năng và chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật thay khớp háng

Chương trình tập phục hồi chức năng cần được bắt đầu sớm ngay sau phẫu thuật, gồm các nội dung như giảm đau, tập luyện tăng cường sức mạnh các nhóm cơ, chỉnh sửa dáng đi và cải thiện khả năng di chuyển và làm các công việc thường ngày.

  • Giảm đau:

Sau phẫu thuật, bệnh nhân thường có cảm giác đau sâu tại vùng bẹn và đau âm ỉ dọc theo vùng đùi kéo dài khoảng từ 1 đến 3 tháng. Chườm lạnh hoặc chườm lạnh có áp lực là phương pháp giảm đau không dùng thuốc phổ biến nhất, thường được áp dụng đầu tiên để giảm đau và giảm sưng nề vết mổ. Người bệnh nên được chườm lạnh trong khoảng 15 đến 20 phút. Chân phẫu thuật cần được kê cao khoảng 15 đến 30 độ, tăng lưu thông máu tĩnh mạch trở về, hạn chế tình trạng phù nề chèn ép. Ngoài ra các bài tập kéo giãn cơ, thuốc giảm đau, phương pháp kích thích thần kinh qua da cũng có tác dụng kiểm soát cảm giác đau ở người bệnh. Đau nếu không được kiểm soát tốt sẽ cản trở quá trình luyện tập của người bệnh, làm chậm tiến trình phục hồi.

  • Tập luyện:

Tập luyện cần được bắt đầu với các bài tập nhỏ hỗ trợ tuần hoàn và phòng chống tắc mạch chi. Gấp duỗi cổ chân, xoay cổ chân là các bài tập đơn giản nhẹ nhàng, có thể được thực hiện ngay tại giường bệnh trong ngày đầu sau phẫu thuật. Mỗi động tác nên được thực hiện 3 - 4 lần mỗi ngày, lặp lại 5 đến 10 nhịp trong một lần tập.

Để không làm cứng khớp gối, người bệnh cũng cần luyện tập vận động khớp gối bằng cách kéo gót chân về mông, dựng gối thẳng. Động tác này dễ thực hiện hơn ở tư thế ngồi, lặp lại 3 đến 4 lần một ngày.

Tăng cường sức mạnh các nhóm cơ vùng mông và đùi bằng cách siết chặt mông và gồng cơ đùi, giữ nguyên tư thế trong khoảng 5 đến 10 giây, lặp lại 3 đến 4 lần mỗi ngày. Nhóm cơ này càng khoẻ bao nhiêu người bệnh càng dễ luyện tập lấy lại chức năng khớp háng bấy nhiêu.

Những ngày tiếp theo, bệnh nhân nên được hướng dẫn tập đứng một mình. Cần có các điểm tựa như tường hoặc thành giường bệnh, không để bệnh nhân luyện tập một mình, luôn luôn có người giám sát hỗ trợ bên cạnh.

Người bệnh hoàn toàn có thể bước đi với khớp háng nhân tạo sau phẫu thuật nhưng với biên độ hạn chế và quãng đường không dài vì đau và cứng khớp. Trong giai đoạn đầu, bác sĩ cần hướng dẫn người bệnh sử dụng nạng hỗ trợ khi đứng, đi, di chuyển tư thế. Việc dùng nạng giúp giảm áp lực lên khớp háng mới, tập thích nghi dần dần, tránh chấn thương. Các bài tập đi cần được khởi đầu từ nhẹ đến nặng, quãng đường ngắn đến dài, bước đi trên mặt phẳng sau đó mới tập bước lên xuống cầu thang. Khi tập đi cùng với nạng, cần đưa nạng ra phía trước làm trụ rồi mới nhấc chân được phẫu thuật lên sao cho gót chân chạm nền trước, sau đó đặt cả bàn chân. Khi đi cần giữa gối thẳng, tay phía chân lành cầm gậy. Trong những ngày đầu sau mổ, để hạn chế tối đa việc chịu tải trọng trên khớp háng mới, người bệnh nên được hướng dẫn cách dùng khung tập đi. Khung tập đi có ưu thế hơn so với nạng hoặc gậy trong việc giữ thăng bằng, tránh té ngã va chạm làm tổn thương khớp.

Tập lên xuống cầu thang là bước tiếp theo cần được thực hiện. Nguyên tắc cần nhớ khi di chuyển trên cầu thang là chân lành luôn bước trước khi đi lên và ngược lại bước chân được phẫu thuật trước khi bước xuống. Các bậc thang được chọn để tập luyện không nên quá cao và phải có tay vịn cầu thang hỗ trợ. Tuyệt đối không để người bệnh luyện tập một mình.

Tập đi sau thay khớp háng
Tập luyện phục hồi chức năng sau thay khớp háng

4. Một số lưu ý khi tập phục hồi sau mổ thay khớp háng

Để tránh làm tổn thương khớp háng mới, trong quá trình tập phục hồi sau mổ thay khớp háng, bệnh nhân cần tránh làm các tư thế xấu như:

  • Bắt chéo chân được phẫu thuật sang chân lành dù ở tư thế ngồi hay nằm
  • Ngồi xổm
  • Gập đùi vào bụng quá nhiều
  • Cúi khom người để nhặt đồ vật đánh rơi dưới đất hay mang giày
  • Mang vác vật nặng
  • Bàn chân xoay vào trong quá mức, khép háng
  • Chơi các môn thể thao va chạm mạnh, hoạt động gắng sức như chạy marathon, nhảy xa, bóng đá, bóng chuyền, ...

Hiện phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo đã được thực hiện một cách thường quy tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. Kỹ thuật thay khớp háng tại Vinmec với đường mổ rất nhỏ giúp hạn chế tối đa tổn thương các mô lành quanh khớp, bộc lộ chính xác được tổn thương và khớp cần thay. Phòng chống tối đa nguy cơ nhiễm trùng, chảy máu sau thay khớp, tổn thương ít cũng góp phần hạn chế những cơn đau sau mổ cho bệnh nhân, giúp bệnh nhân nhanh chóng phục hồi và sớm trở lại hoạt động thường ngày.

Để tìm hiểu về kỹ thuật thay khớp háng tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, Quý Khách có thể liên hệ hotline các bệnh viện hoặc đăng ký khám trực tuyến TẠI ĐÂY.

XEM THÊM:

48.4K

Bài viết liên quan